जापान नेपाली विद्यार्थीहरूको लागि शैक्षिक गन्तव्यको रूपमा लामो इतिहास बोकेको देश हो।

१. प्रारम्भिक चरण (सरकारी पहल):

१२० वर्षभन्दा पुरानो इतिहास: सरकारी स्तरमा नेपाली विद्यार्थीहरू जापानमा उच्च शिक्षाका लागि जान थालेको १२० वर्षभन्दा बढी भइसकेको छ।

सन् १९०२ (ई.सं. १९०२) मा पहिलो समूह: राणाकालीन सुधारवादी प्रधानमन्त्री देवशम्शेरको पहलमा आठ जना नेपाली विद्यार्थीलाई सरकारी खर्चमा उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न जापान पठाइएको थियो।

यी विद्यार्थीहरूलाई त्यसपछिका प्रधानमन्त्री चन्द्रशम्शेरले सन् १९०२ मार्च ८ मा जापान पठाएका थिए।

उनीहरूले हतियार इन्जिनियरिङ, खनिज, कृषि, मेकानिकल इन्जिनियरिङ, व्यावहारिक रसायनशास्त्र र सेरामिक्सजस्ता विषयहरू अध्ययन गरेका थिए।

'जुआन' संस्था: जापानमा उच्च शिक्षा पढेर फर्केका नेपाली विद्यार्थीहरूको संस्था 'जुआन' (JUAN - Japan University Alumni Association in Nepal) ले नेपाल र जापानबीचको शैक्षिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्धलाई प्रवर्द्धन गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यसका संस्थापक अध्यक्ष पद्मसुन्दर मल्लले सन् १९१६ मा जापानमा अध्ययन गरेका थिए।

२. पछिल्लो प्रवृत्ति (बढ्दो आकर्षण):

सन् २०१० यता वृद्धि: सन् २०१० देखि जापानमा अध्ययनका लागि आउने नेपाली विद्यार्थीहरूको संख्या अप्रत्याशित रूपमा बढ्न थाल्यो।

दोस्रो ठूलो गन्तव्य: हाल जापान, नेपाली विद्यार्थीका लागि दोस्रो ठूलो शैक्षिक गन्तव्य बनेको छ। (जस्तै: पछिल्लो एक वर्षमा २१ हजारभन्दा बढी विद्यार्थीले 'विदेश अध्ययन अनुमतिपत्र' (NOC) लिएको तथ्याङ्क छ।)

आकर्षणका मुख्य कारणहरू:

एसियाली मुलुक र सांस्कृतिक सहजता

गुणस्तरीय शिक्षा: विशेषगरी प्राविधिक शिक्षा र प्रविधिमैत्री शिक्षण।

रोजगारीको अवसर: अध्ययनसँगै काम गर्ने र भविष्यमा स्थायी बसोबास (PR) को सम्भावना।

स्नातकपूर्व रोजगारी: कतिपय कम्पनीहरूले स्नातक गर्नुअघि नै रोजगारीको अवसर निश्चित गर्ने।

३. अध्ययनको ढाँचा:

धेरैजसो विद्यार्थीहरू सुरुमा जापानी भाषा विद्यालयमा अध्ययन गर्न जान्छन्।

दुई वर्षको जापानी भाषा अध्ययनपछि उनीहरू विश्वविद्यालय वा व्यावसायिक विद्यालय (Vocational Schools) मा भर्ना भई थप उच्च शिक्षा हासिल गर्छन्।

जापानले नेपाली विद्यार्थीहरूलाई गुणस्तरीय शिक्षा र उज्जवल भविष्यको अवसर प्रदान गरिरहेको छ, जसले दुई देशबीचको शैक्षिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाएको छ।